Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich to średniowieczna dzwonnica o wysokości 34 metrów, której obecne odchylenie od pionu sięga 2,14 m. Na jej szczyt, będący punktem widokowym, wiedzie dokładnie 139 schodów. Poznaj fascynujące dzieje tej budowli, praktyczne wskazówki do zwiedzania oraz sekrety, które skrywa.

Dlaczego Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich jest krzywa?

Do dziś nie ustalono jednej, pewnej przyczyny przechyłu. Najczęściej wskazuje się na wstrząsy tektoniczne z 15 września 1590 roku, które nawiedziły okolice Barda. To zdarzenie mogło naruszyć stabilność konstrukcji, która już wcześniej, bo 24 sierpnia 1598 roku, zanotowała odchylenie wynoszące około 1,5 metra.

Druga hipoteza zakłada, że fundamenty osiadły z powodu rozmoknięcia gruntu po wyjątkowo ulewnych deszczach. Nietypową ciekawostkę podsuwa także miejscowa legenda, według której wieża od początku została wzniesiona celowo jako krzywa, by stać się unikalną atrakcją. Ponoć na zniszczonej później części górnej widniał napis budowniczego: „Nazywam się Johannes Gleiß, wybudowałem tę wieżę krzywą z pilnością”. Współcześnie obiekt oddalił się od pionu już o 2,14 metra.

Podczas pomiarów w 1977 roku odchylenie wieży od pionu wynosiło 1,98 m, co oznacza, że proces przechylania postępuje bardzo wolno, ale stale.

Jak zmieniała się konstrukcja na przestrzeni wieków?

Pierwotne przeznaczenie budowli owiane jest tajemnicą. Ze względu na masywne, kamienne fundamenty o grubości przekraczającej 4 metry, które wznoszą się do wysokości 10 metrów, część badaczy uważa ją za pozostałość stołpu – obronnej wieży zamkowej sprzed lokacji miasta. Badania archeologiczne z lat 1999 i 2000 odsłoniły przy ulicy Długiej fragmenty muru kamienno-ceglanego, co wzmacnia tę teorię o pierwotnie obronnym charakterze.

Okres gotyku i rola dzwonnicy

W XIV wieku, po przesunięciu murów miejskich, dawną basztę postanowiono zaadaptować na dzwonnicę dla pobliskiego kościoła pw. św. Anny. Prace budowlane zakończono prawdopodobnie w 1413 roku. W 1507 roku połączono ją murowanym gankiem ze świątynią, co ułatwiało dzwonnikowi dostęp. Niestety, pod koniec XVI stulecia, gdy wieża zaczęła się niebezpiecznie przechylać, popękany ganek rozebrano ze względów bezpieczeństwa. Do wnętrza wchodziło się wtedy przez wejście położone na poziomie pierwszego piętra, do którego dostawiano drabinę lub zewnętrzne schodki.

Pomieszczenie w przyziemiu, do którego można było się dostać wyłącznie z góry, służyło w przeszłości jako loch głodowy. Obecnie znajduje się tam wystawa narzędzi tortur i średniowiecznego więziennictwa.

Odbudowa po wielkim pożarze

Katastrofalny pożar miasta w 1858 roku strawił górną kondygnację wieży tak dotkliwie, że władze pruskie planowały całkowitą rozbiórkę obiektu. Po długich staraniach i ekspertyzach technicznych rada miejska zdecydowała się na odbudowę. W jej wyniku zniszczony blaszany hełm zastąpiono charakterystycznym zwieńczeniem w formie attyki o kształcie jaskółczych ogonów. Od południowej strony dobudowano też wieżyczkę ze spiralną klatką schodową.

Prace rekonstrukcyjne zakończono dokładnie 11 października 1860 roku, a w kopule umieszczono pamiątkowy medal i pismo proboszcza Johannesa Grundeya.

Jak wygląda zwiedzanie Krzywej Wieży?

Obecnie Krzywa Wieża pełni funkcję punktu widokowego, z którego rozciąga się panorama na Ząbkowice Śląskie oraz Góry Bardzkie i Sowie. Dla turystów udostępniana jest codziennie w godzinach od 9:30 do 17:30. Ze względów bezpieczeństwa i porządku wchodzi się na nią z przewodnikiem, a wejścia odbywają się co 30 minut.

Praktyczne informacje o biletach

Koszt wstępu na wieżę z usługą przewodnicką wynosi 18 zł za bilet normalny oraz 15 zł za bilet ulgowy. Dla rodzin przygotowano opcję za 45 zł, która obowiązuje dla dwojga dorosłych z jednym dzieckiem, z dopłatą 10 zł za każdą kolejną pociechę. Warto podkreślić, że obiekt jest zamknięty jedynie w kilka dni w roku: 1 stycznia, w Niedzielę Wielkanocną, 1 listopada oraz 25 grudnia. Aktualny cennik i godziny zawsze znajdują się na stronie Ząbkowickiego Centrum Kultury i Turystyki (ZCKIT).

Pokonywanie 139 stopni

Wejście na górę wymaga pokonania 139 kamiennych schodów. Ze względu na znaczne odchylenie konstrukcji, drodze na szczyt towarzyszy specyficzne wrażenie utraty równowagi. Podczas zwiedzania przewodnik dzieli się opowieściami o historii obiektu oraz o epizodzie katastrofy budowlanej, która nigdy nie nastąpiła, a także o wpływie przechylenia na organizm odwiedzających.

Święto Krzywej Wieży i inne atrakcje w pobliżu

Co roku, w drugi weekend lipca, miasto organizuje wydarzenie pod nazwą „Dni i Noce Krzywej Wieży”. To dwudniowe święto (piątek–sobota) przyciąga rzesze gości koncertami, happeningami oraz wystawami. Wyjątkową atrakcją jest możliwość nocnego wchodzenia na szczyt – w tym okresie wieża otwarta jest aż do północy.

Izba Pamiątek i Laboratorium Frankensteina

Zaledwie kilka kroków od wieży, przy ulicy Krzywej 1, wznosi się Dwór Rycerza Kauffunga, czyli najstarszy budynek mieszkalny w Ząbkowicach, wzmiankowany już w 1504 roku. W jego murach swoją młodość spędził Bernard Krause, malarz zamykający epokę śląskiego baroku. Dziś w Dworze mieści się Izba Pamiątek Regionalnych, założona pół wieku temu dzięki staraniom Józefa Glabiszewskiego. Znajdziesz tam 18 sal wypełnionych pamiątkami z czasów PRL-u i regionalnymi eksponatami.

Drugą część obiektu zajmuje Laboratorium Frankensteina, które w mrocznym klimacie przybliża postać doktora z powieści Mary Shelley. Ekspozycja bezpośrednio nawiązuje do dawnych dziejów miasta, które w czasach epidemii dżumy w 1606 roku nosiło nazwę Frankenstein. Proces ośmiu grabarzy, oskarżonych o wywołanie zarazy, w wyniku której zmarła jedna trzecia mieszkańców, stał się inspiracją dla makabrycznej legendy. Zwiedzanie z przewodnikiem w Laboratorium odbywa się co pół godziny, a pierwsze wejście startuje o 9:45.

Zamek i pozostałe zabytki Ząbkowic

Przy tej samej ulicy wznoszą się ruiny średniowiecznego Zamku w Ząbkowicach Śląskich, który z inicjatywy księcia Karola I Podiebrada przeobraził się z warowni gotyckiej w rezydencję renesansową. W czasach świetności uchodził za twierdzę trudną do zdobycia, o czym świadczył epizod z XV wieku, gdy wojska mieszczan śląskich nie mogły sforsować jego murów zwykłymi kulami kamiennymi. Obiekt, wpisany na Europejski Szlak Zamków i Pałaców, można zwiedzać o wyznaczonych porach, a wstęp z przewodnikiem kosztuje 25 zł.

Będąc w mieście, nie sposób ominąć górującego nad rynkiem neogotyckiego ratusza. Zaprojektował go architekt Alexis Langer, a mierząca 72 metry wieża przewyższa okoliczne kościoły. Z kolei na zewnętrznej ścianie kościoła pw. św. Anny zachowało się epitafium wnuka słynnego Wita Stwosza, twórcy ołtarza w Kościele Mariackim w Krakowie. W prezbiterium świątyni znajduje się zaś nagrobek księcia Karola I i jego żony Anny Żagańskiej.

Jak zwiedzać inne atrakcje Dolnego Śląska z Ząbkowic?

Miasto leży w południowej części województwa dolnośląskiego, przy drodze krajowej nr 8, co czyni je świetną bazą wypadową. Samochodem w kilka chwil dotrzesz do monumentalnego Pałacu Marianny Orańskiej w Kamieńcu Ząbkowickim, odległego o 11 km. Na odwiedzenie czeka również potężna Twierdza Srebrnogórska, oddalona niespełna o 12 km.

W promieniu 30 kilometrów znajduje się wiele innych perełek. Na liście wartych uwagi są także gotycki most w Kłodzku oraz Jezioro Otmuchowskie i kompleks Riese. Zwiedzanie okolicznych atrakcji warto zaplanować po wcześniejszym kontakcie z Ząbkowickim Centrum Kultury i Turystyki, które zgromadziło całą ofertę pod jednym adresem mailowym: [email protected].