Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN – wystawy, bilety, historia

Sercem Muzeum POLIN jest interaktywna wystawa stała „1000 lat historii Żydów polskich”, którą można zwiedzać od wtorku do niedzieli. Bilet normalny na ekspozycję kosztuje 45 złotych, a ulgowy 35 złotych. Zebraliśmy najważniejsze informacje praktyczne, historyczne konteksty i szczegóły dotyczące architektury, które pomogą Ci zaplanować wizytę.

Jak powstało Muzeum Historii Żydów Polskich?

Koncepcja utworzenia dużej placówki poświęconej historii polskich Żydów narodziła się w kręgach Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny już w 1993 roku. Przez lata idea ewoluowała, by 25 stycznia 2005 roku znaleźć formalne podstawy w umowie podpisanej przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, samorząd Warszawy oraz samo Stowarzyszenie. W ten sposób powstała jedna z pierwszych instytucji kultury w Polsce opartych o model partnerstwa publiczno-prywatnego.

Patronat nad przedsięwzięciem objął ówczesny prezydent Aleksander Kwaśniewski, a na czele Międzynarodowego Komitetu Honorowego stanął Szimon Peres. W składzie Komitetu Budowy, któremu przewodniczył Marcin Święcicki, znaleźli się między innymi Władysław Bartoszewski, Marek Edelman, Bronisław Geremek i Andrzej Wajda. Gmach mógł zająć jedynie jedną trzecią powierzchni placu i nie mógł być wyższy od okolicznych bloków mieszkalnych, aby nie dominować nad symbolicznym pomnikiem Bohaterów Getta.

Międzynarodowy konkurs architektoniczny

W lutym 2005 roku ogłoszono jednoetapowy, ale poprzedzony prekwalifikacją, międzynarodowy konkurs na projekt budynku. Zainteresowanie było ogromne – zgłosiło się aż 245 architektów z 36 krajów, z czego ostatecznie 11 zespołów zostało zaproszonych do złożenia prac. Wśród nich znalazły się studia takich sław jak Daniel Libeskind, Peter Eisenman czy Kengo Kuma.

Sąd konkursowy pod przewodnictwem Bohdana Paczowskiego 30 czerwca 2005 roku ogłosił zwycięzcę, którym zostało fińskie biuro Lahdelma & Mahlamäki. Było to ich pierwsze zwycięstwo w konkursie zagranicznym. Trzy równorzędne wyróżnienia przyznano natomiast Zviemu Heckerowi, Kengo Kumie oraz Danielowi Libeskindowi.

Realizacja budowy i jej koszty

Uroczysta inauguracja prac budowlanych miała miejsce 30 czerwca 2009 roku, a w roli polskiego partnera architektów z Finlandii wystąpiła renomowana pracownia Kuryłowicz & Associates. Generalnym wykonawcą była spółka Polimex-Mostostal, a za nadzór odpowiadał Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta. Całkowity koszt budowy gmachu, jego wyposażenia i stworzenia wystawy stałej sięgnął około 320 milionów złotych, z czego Stowarzyszenie ŻIH przekazało 140 milionów złotych od ponad 500 darczyńców z całego świata.

Architektura z przesłaniem – jak wygląda budynek muzeum?

Zlokalizowany na Muranowie gmach, oddany do użytku w kwietniu 2013 roku, charakteryzuje się minimalistyczną bryłą na planie kwadratu. Jego wysokość to 21 metrów, a łączna powierzchnia wynosi 18,3 tysiąca metrów kwadratowych. Zewnętrzne szklane panele pokrywają hebrajskie i łacińskie litery tworzące słowo „Polin”.

Najbardziej charakterystycznym elementem jest rozcinający budynek hol główny o pofalowanych, krzywoliniowych ścianach. Wykonany został w technologii torkretu, czyli betonu natryskowego, i w momencie realizacji stanowił największą tego typu konstrukcję w Europie. Przestrzeń ta, często przyrównywana do wąwozu, interpretowana jest jako symboliczne nawiązanie do rozstąpienia się Morza Czerwonego lub do przerwania żydowskiej obecności przez Holokaust.

Symbolika i forma detali

Główne wejście od ulicy Zamenhofa ma kształt hebrajskiej litery taw, od której zaczynają się słowa takie jak „kultura”, „historia” czy „arka”. Wewnątrz, za przeszkleniami, znajduje się audytorium na 480 miejsc, a na różnych poziomach rozmieszczono mosty symbolizujące ideę budowania porozumienia między ludźmi i epokami. Cały gmach został pomyślany tak, aby nie przytłaczał pomnika Bohaterów Getta, lecz z nim korespondował.

Wystawa stała – podróż przez 1000 lat historii

Sercem muzeum jest zajmująca dwie podziemne kondygnacje i ponad 4,2 tysiąca metrów kwadratowych interaktywna wystawa „1000 lat historii Żydów polskich”. Narrację opracował zespół 120 historyków i muzealników z Polski, Izraela oraz Stanów Zjednoczonych pod kierunkiem profesor Barbary Kirshenblatt-Gimblett. Głównym historykiem ekspozycji został Antony Polonsky, a jej otwarcie przez prezydentów Polski i Izraela nastąpiło 28 października 2014 roku.

Ekspozycja podzielona jest na osiem galerii. Ścieżkę zwiedzania otwiera artystyczna instalacja „Las”, odwołująca się do legendy o pierwszych żydowskich osadnikach. Kolejne galerie prowadzą przez średniowieczne „Pierwsze spotkania”, złoty wiek w „Paradisus Iudaeorum”, epokę kresowych miasteczek, czas zaborów w „Wyzwania nowoczesności”, dwudziestolecie międzywojenne na „Żydowskiej ulicy”, grozę „Zagłady” i okres „Powojnia”.

W 2021 roku do stałej ścieżki dodano galerię „Dziedzictwo”, która ukazuje kulturowy dorobek 26 wybitnych postaci pochodzenia żydowskiego z obszarów sztuki, nauki i polityki. Wystawa zawiera 142 oryginalne obiekty, ponad 200 stanowisk multimedialnych i około 1200 lamp ledowych. System sterujący całością opiera się na trzech serwerowniach, a łączna długość wykorzystanych kabli wynosi blisko 200 kilometrów.

Replika synagogi z Gwoźdźca

Szczególne wrażenie robi centralny element galerii „Miasteczko” – rekonstrukcja sklepienia drewnianej XVII-wiecznej synagogi z Gwoźdźca na Ukrainie. Odtworzono je z wykorzystaniem dawnych metod i naturalnych barwników, opierając się wyłącznie na czarno-białej ikonografii. Przy ważącej 30 ton konstrukcji przez dwa lata pracowało blisko 400 wolontariuszy z całego świata. W tej samej przestrzeni odtworzono także wnętrza żydowskiego domu i oberży, tworząc iluzję autentycznego kresowego miasteczka.

Nowa galeria „Dziedzictwo”

Otwarta 4 lutego 2021 roku galeria koncentruje się na wkładzie polskich Żydów w światową kulturę i naukę. Zamiast chronologicznej narracji prezentuje indywidualne osiągnięcia w takich dziedzinach jak literatura, muzyka, teatr, film czy ekonomia. Ekspozycja podkreśla tym samym, że opowieść o polskich Żydach to nie tylko historia Zagłady, ale przede wszystkim historia życia i twórczego współistnienia.

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN zdobyło tytuł Europejskiego Muzeum Roku 2016, co potwierdziło jego wyjątkową koncepcję łączącą nowoczesną narrację z głębokim szacunkiem dla dziedzictwa.

Edukacja, wolontariat i kultywowanie pamięci

Instytucja pełni funkcję nie tylko tradycyjnego muzeum, ale i dynamicznego centrum kulturalno-edukacyjnego. Organizuje wykłady, koncerty i warsztaty dla dzieci. Dzięki grantowi z Norweskiego Mechanizmu Finansowego i EOG przeznaczyła 12 milionów złotych na projekty edukacyjne dla młodzieży, a w latach 2020–2024 realizowała kolejny projekt „Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe” o wartości 10 milionów euro.

Akcja „Żonkile”

Od 2013 roku Muzeum nieprzerwanie organizuje społeczno-edukacyjną akcję „Żonkile”, upamiętniającą rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. Każdego 19 kwietnia setki wolontariuszy rozdaje na ulicach Warszawy papierowe kwiaty – symbol, który Marek Edelman składał w miejscach pamięci o zagładzie. Akcję wspierają Ambasadorzy, tacy jak Agata Kulesza, Dawid Podsiadło czy Kayah, a jej hasło przewodnie brzmi „Łączy nas pamięć”.

Nagroda POLIN i cyfrowe archiwa

Placówka przyznaje również Nagrodę POLIN osobom aktywnie działającym na rzecz przywracania pamięci o historii polskich Żydów. Jej pierwszym laureatem w 2015 roku został Tomasz Pietrasiewicz. Poza tym Muzeum prowadzi dwa rozbudowane portale internetowe: Wirtualny Sztetl, gromadzący wiedzę o żydowskiej historii lokalnej z ponad 30 tysiącami obiektów ikonograficznych, oraz Polscy Sprawiedliwi, dokumentujący losy Polaków pomagających Żydom pod okupacją niemiecką.

Informacje praktyczne dla zwiedzających

Adres placówki to ulica Mordechaja Anielewicza 6 w Śródmieściu Warszawy, na terenie dawnej Dzielnicy Północnej, w obrębie której znajdowało się warszawskie getto. Sam plac, na którym stoi budynek, sąsiaduje z pomnikiem Bohaterów Getta i aleją Ireny Sendlerowej. Dla osób dojeżdżających komunikacją miejską najbliższy jest zespół przystankowy „Nalewki-Muzeum”.

Ze względu na specyfikę i poruszaną tematykę, Muzeum zaleca rodzicom i opiekunom samodzielną decyzję o zwiedzaniu galerii „Zagłada” przez dzieci poniżej 12. roku życia. Szacunkowy czas potrzebny na obejrzenie całej ekspozycji stałej wynosi od 2 do 3 godzin. W podziemiach gmachu znajdują się także szatnie, sklep muzealny oraz restauracja serwująca dania kuchni żydowskiej.

Wybrane opłaty za wejście na wystawę stałą prezentują się następująco:

Kolekcja Muzeum POLIN rozwija się nieprzerwanie od 1998 roku i liczy obecnie ponad 17,5 tysiąca zbiorów materialnych. W jej skład wchodzą judaika, dzieła sztuki współczesnej artystów takich jak Wilhelm Sasnal czy Artur Żmijewski, a także bogate zbiory historyczne – w tym przejmujące listy z getta warszawskiego oraz pamiątki po Irenie Sendlerowej. Całość uzupełnia cyfrowe archiwum historii mówionej, dostępne dla badaczy i szerokiej publiczności.