Muzeum Egipskie w Kairze – historia, zbiory, zwiedzanie

W Kairze funkcjonują obecnie dwa muzea poświęcone starożytnemu Egiptowi – zabytkowe Muzeum Egipskie na placu Tahrir oraz ultranowoczesne Wielkie Muzeum Egipskie (GEM) w Gizie, którego pełne otwarcie nastąpiło 1 listopada 2025 roku. Oba miejsca przechowują bezcenne skarby cywilizacji faraonów, przy czym nowy kompleks, oddalony o zaledwie dwa kilometry od piramid, po raz pierwszy w historii prezentuje kompletną kolekcję z grobowca Tutanchamona. Więcej na temat historii, zbiorów i zasad zwiedzania przeczytasz w naszym artykule.

Narodziny Muzeum Egipskiego w Kairze

Historia gromadzenia starożytności w Egipcie sięga 1835 roku, kiedy to wicekról Egiptu Muhammad Ali wydał dekret nakazujący ochronę zabytków. Zbiory umieszczono początkowo w magazynie kairskiej szkoły językowej, skąd następnie przeniesiono je do cytadeli Saladyna. Wiele artefaktów zostało jednak rozkradzionych, a część kolekcji przekazano w darze arcyksięciu austriackiemu.

Prawdziwy przełom nastąpił w 1858 roku, gdy francuski archeolog Auguste Mariette objął stanowisko dyrektora Służby Starożytności. Dzięki jego staraniom doszło do utworzenia pierwszego muzeum w dzielnicy Bulak – w dokach nad Nilem, gdzie w 1863 roku uroczyście otwarto ekspozycję. Niestety, katastrofalna powódź w 1878 roku zniszczyła znaczną część tego obiektu.

Pałac w Gizie i wielka przeprowadzka

W 1887 roku ocalałe zbiory przeniesiono tymczasowo do pałacu Isma’ila Paszy w Gizie. Trzy lata później 45 sal udostępniono zwiedzającym, a całość kolekcji systematycznie powiększano. Budynek krytykowano jednak za słabe zabezpieczenia oraz nieadekwatne warunki przechowywania mumii królewskich.

Neoklasycystyczny gmach na placu Tahrir

W międzynarodowym konkursie architektonicznym w latach 1893–1895 zwyciężył projekt Francuza Marcela Dourgnona. Włoska firma Garozzo e Zafframi rozpoczęła budowę w 1897 roku, a oficjalne otwarcie przy placu Tahrir nastąpiło 15 listopada 1902 roku.

Dwupiętrowy, neoklasycystyczny gmach do dziś pozostaje jednym z symboli stolicy. Na stosunkowo niewielkiej powierzchni zgromadzono około 160 tysięcy eksponatów, a w ogrodzie muzealnym znajduje się mauzoleum samego Mariette’a, który pragnął spocząć wśród gromadzonych przez siebie skarbów. Od 2007 roku w panteonie wielkich egiptologów stoi również popiersie prof. Kazimierza Michałowskiego.

W Muzeum Egipskim na Tahrirze przechowuje się m.in. około 1700 obiektów z grobowca Tutanchamona, w tym słynną złotą maskę oraz kolekcję portretów fajumskich z okresu hellenistycznego i rzymskiego.

Co znajduje się w zbiorach Muzeum na Tahrirze?

Kolekcja placówki obejmuje zabytki od czasów prehistorycznych po epokę grecko-rzymską. Wśród eksponatów dominują rzeźby, reliefy, sarkofagi i przedmioty codziennego użytku. Szczególne wrażenie robi wykonana z czarnego granitu rzeźba królowej Nefertiti oraz kolosalny posąg Amenhotepa IV.

Dział funeralny prezentuje papirusy, trumny, uszebti oraz narzędzia mumifikacyjne. Zgromadzono tu również wspaniałą biżuterię z różnych okresów – od skromnych amuletów po złote pektorały władców. Galeria wielkich egiptologów dokumentuje wkład naukowców z całego świata w odkrycia archeologiczne.

W 2011 roku, podczas zamieszek w Kairze, część eksponatów padła łupem złodziei. Dzięki sprawnej akcji służb udało się odzyskać m.in. pozłacaną figurkę Tutanchamona, wachlarz i królewską trąbkę.

Wielkie Muzeum Egipskie – nowy rozdział

Po dwóch dekadach planowania i licznych opóźnieniach związanych z pandemią, sytuacją polityczną oraz rosnącymi kosztami, 1 listopada 2025 roku nastąpiło pełne otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego. Koszt megaprojektu sięgnął 1,2 miliarda dolarów, a większą część sfinansowano dzięki pożyczkom udzielonym przez Japońską Agencję Współpracy Międzynarodowej.

Zlokalizowany w Gizie, około dwóch kilometrów od słynnych piramid, kompleks zastąpił zatłoczony gmach na Tahrirze jako nowa flagowa instytucja kraju. Budynek zajmuje powierzchnię 500 tysięcy metrów kwadratowych, co odpowiada wielkości 70 boisk piłkarskich, a jego trójkątna fasada inspirowana geometrią piramid wtapia się w pustynny krajobraz.

Architektura i przestrzenie wystawiennicze

Wielki Hol o wysokości 40 metrów wita gości 83-tonowym posągiem Ramzesa II, mierzącym ponad 11 metrów. Monumentalna klatka schodowa otoczona 87 artefaktami prowadzi przez chronologiczną opowieść – od prehistorii po okres grecko-rzymski – a na szczycie panoramiczne okno kadruje piramidy. Wrażenie robią też elewacje z setek tysięcy trójkątnych kamiennych elementów, które filtrują światło za dnia, a nocą świecą jak latarnia widoczna z oddali.

Ekspozycje rozmieszczono w 12 głównych salach, a każda z nich opowiada inną historię – od wierzeń po życie codzienne i politykę dawnych Egipcjan. Wnętrza wyposażono w interaktywne ekrany dotykowe, pokazy mieszanej rzeczywistości oraz audioprzewodniki, by przyciągnąć również młodsze pokolenie.

Kolekcja Tutanchamona w jednym miejscu

Po raz pierwszy od odkrycia grobowca w 1922 roku wszystkie 5398 artefaktów z wyposażenia młodego króla zgromadzono pod jednym dachem. Galerie Tutenchamona zajmują 7000 metrów kwadratowych i prezentują złotą maskę pogrzebową, sarkofagi, rydwany, broń, biżuterię oraz osobiste przedmioty codziennego użytku. Ekspozycję podzielono na dwie narracje – jedna opowiada o życiu faraona, druga o historii odkrycia jego grobowca przez Howarda Cartera.

W muzeum znajduje się także specjalna sala dla „słonecznej łodzi” faraona Cheopsa – 42-metrowej cedrowej konstrukcji sprzed 4500 lat, uznawanej za najstarszy zachowany duży statek na świecie. Transport łodzi do GEM był operacją inżynieryjną na ogromną skalę.

Jak zaplanować wizytę w Wielkim Muzeum Egipskim?

Kompleks działa w godzinach od 8:30 do 18:00, natomiast galerie otwierają się o 9:00 i zamykają o 17:00. Zwiedzanie najważniejszych atrakcji – galerii Tutenchamona, Wielkich Schodów i Solar Boat Gallery – zajmuje około 2–3 godzin, choć dokładne poznanie wszystkich zbiorów wymaga znacznie więcej czasu.

Najspokojniejsza pora to tuż po otwarciu lub sesje wieczorne. Grupy zorganizowane dominują w godzinach przedpołudniowych, a galerie poświęcone Tutanchamonowi wyprzedają się w szczycie sezonu najszybciej.

Ceny biletów i zasady zakupu

Bilet normalny dla zagranicznych turystów kosztuje 1200 funtów egipskich (około 93 złote), a dzieci płacą połowę tej kwoty. Dla Egipcjan stawka wynosi 200 EGP. Wejściówki dostępne są online, z wyborem konkretnego dnia i bloku czasowego. W weekendy i święta sprzedaż stacjonarna w kasach jest zawieszana – decyzję tę podjęto po ogromnych kolejkach pierwszych dni po otwarciu, gdy dzienna liczba odwiedzających przekroczyła zakładany limit 14 tysięcy osób.

W pierwszy weekend działalności GEM odwiedziło 18 tysięcy osób, a kolejnego dnia liczba gości wzrosła do 26 tysięcy. Mimo ważnych biletów część turystów nie została wpuszczona do środka z powodu osiągnięcia maksymalnej przepustowości.

Jak dotrzeć z różnych kurortów?

Dojazd z centrum Kairu taksówką lub Uberem trwa około 30 minut, choć należy uwzględnić typowe dla metropolii korki. W pobliżu powstaje stacja metra, a 20 kilometrów od muzeum funkcjonuje Międzynarodowy Port Lotniczy Sfinks. Dla osób wypoczywających w Hurghadzie, Sharm el-Sheikh czy Marsa Alam najwygodniejszą opcją pozostają zorganizowane wycieczki fakultatywne z odbiorem z hotelu.

Odległości drogowe z popularnych kurortów są znaczące: z Hurghady jest to około 450 kilometrów (5,5 godziny jazdy), z Sharm el-Sheikh 510 kilometrów (ponad 6 godzin), a z Luksoru 640 kilometrów. Alternatywą są loty krajowe – połączenie z Hurghady do Kairu trwa godzinę, podobnie z Sharm i Marsa Alam.

Czy nowy kompleks jest przyjazny rodzinom i osobom z niepełnosprawnościami?

Architekci zadbali o windy, rampy i ruchome schody, zapewniając swobodne poruszanie się osobom na wózkach inwalidzkich. Dostępne są również audiodeskrypcje dla osób z dysfunkcją wzroku. Dla rodzin przygotowano dedykowane Muzeum Dziecięce z mini-wykopaliskami archeologicznymi, przebieralnią i stanowiskami do pisania hieroglifów.

W weekendy organizowane są warsztaty tworzenia mumii oraz staroegipskiego rękodzieła. Wszystkie punkty gastronomiczne oferują menu dziecięce, a na terenie kompleksu znajdują się przewijaki i wypożyczalnia wózków.

Nowoczesne zaplecze konserwatorskie i naukowe

GEM to nie tylko przestrzeń wystawiennicza, ale też jeden z najnowocześniejszych ośrodków badawczych regionu. 12 specjalistycznych laboratoriów zatrudnia ponad 150 ekspertów zajmujących się renowacją papirusów, tkanin, drewna, metali i monumentalnych rzeźb kamiennych. Każdy eksponat przechodzi szczegółowe badanie przed dopuszczeniem do ekspozycji.

W skład kompleksu wchodzą też sale konferencyjne, biblioteka z archiwami cyfrowymi oraz centrum edukacyjne z programami dla gości w każdym wieku. Dla odwiedzających dostępne są sklepy muzealne z replikami i książkami, restauracja oferująca współczesną kuchnię egipską z widokiem na piramidy oraz kawiarnie w głównym atrium i ogrodach.

Premier Mostafa Madbouly nazwał GEM „darem Egiptu dla świata”, podkreślając, że inwestycja ma przywrócić obecnym pokoleniom Egipcjan poczucie dumy z dziedzictwa oraz jednocześnie ożywić turystykę, która ucierpiała wskutek kryzysów regionalnych.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy obu muzeów?

Wizytę w GEM warto połączyć z kompleksem piramid w Gizie – to zaledwie 10–15 minut spacerem. Trwają prace nad specjalną promenadą pieszą o szerokości 500 metrów, która ułatwi przemieszczanie się między tymi ikonami. Około 30 minut jazdy samochodem dzieli muzeum od Sakkary z piramidą schodkową Dżesera – najstarszą na świecie.

Stare Muzeum na placu Tahrir sąsiaduje natomiast z Khan el-Khalili i Cytadelą Saladyna, co umożliwia poznanie średniowiecznej architektury islamskiej. Oba obiekty łączy historia, a ich zbiory się uzupełniają – nowy kompleks prezentuje zabytki w warunkach, o jakich kustosze sprzed wieku mogli jedynie marzyć, natomiast gmach na Tahrirze pozostaje świadectwem dziewiętnastowiecznej egiptologii i pracy takich pionierów jak Gaston Maspero czy Victor Loret.